|
مکان هاي تاريخي
موقعيت جغرافيايي شهرستان
شهرستان تربت حيدريه با مساحت 14000 كيلو متر مربع و جمعيت 323 هزار نفر يكي از بزرگترين شهر ستان هاي استان خراسان و قطب كشاورزي خراسان است كه داراي استعداد هاي كشاورزي و معدني بسياري است بطوري كه در 23 مورد از محصولات و يا معدن رتبه اول تا سوم را در سطح كشور يا استان دارا مي باشد.
مركز اين شهرستان شهر تربت حيدريه است كه بر اساس آخرين تقسيمات كشوري داراي 6 بخش به نام هاي مركزي, مه ولات, دولت آباد, رخ, كدكن و بايگ مي باشد. وجود رشته كوه هاي متعدد كه جلگه هاي حاصلخيز را محصور كرده اند عوامل تنوع آب و هوايي و گوناگوني محصولات كشاورزي است. در حال حاضر نيز با توجه به موقعبت حساس آن يعني عبور راه آهن, مشهد ـ بافق ـ هرات و وجود معادن غني و اهميت كشاورزي و منابع آب فراوان آينده درخشاني براي آن پيش بيني مي شود.
 بالا
پيشينه تاريخي
گرچه پيشينه تاريخي اين منطقه به نام زاوه به دوران قبل از اسلام دوره اشكانيان برمي گردد اما خود شهر كه نامش را از عارف نامي قرن ششم هجري يعني قطب الدين حيدر مي گيرد به قرن ششم و هفتم يعني پس از دفن قطب الدين حيدر و از نظر شهريت به دوره صفوي برمي گردد. رونق و آباداني شهر به حدود دويست سال پيش يعني دوره حاكميت اسحاق خان قرايي از خوانين و رجال سياسي عصر قاجاريه برمي گردد. اسحاق خان به مرمت و آباداني شهر پرداخته و آن چنان تحولي در شهر بوجود آورد كه مدت ها اين شهر
تربت اسحاق خان معروف بوده است. در دو انقلاب معاصر ايران يعني انقلاب مشروطه در سال 1285 شمسي و انقلاب اسلامي 1357 شمسي تربت از شهر هاي پيشتاز عليه استبداد بوده است.
بالا
آرامگاه قطب الدين حيدر
 مقبره قطب الدين حيدر مشتمل بر ايواني مرتفع, ورودي و محوطه زير گنبد است اين مزار كه در اصل از بناهاي دوره تيموري است با گنبد دو جداره استقرار بر طاق نماهاي شانزده گانه ايجاد شده است.
در دوره صفويه در زمان شاه عباسي در سال 1023 هجري به همت خواجه سلطان محمود تربتي حاكم تربت با مصالح سنگ و گچ و بسيار مستحكم
مرمت و بازسازي شده است. پوشش زيرين سقف در فضاي داخلي مزين به تقوشي هندسي بسيار ممتاز دارد به خط كوفي لا اله الا الله و محمد رسول الله و اسامي تعدادي از عرفا حكاكي گرديده است. ضريح چوبي شيخ د رميان محوطه زير گنبد قرار گرفته و داراي تاريخ 987 هجري قمري است. در امتداد فضاي ورودي نيز محرابي از گچ بريهاي زيبا تعبيه شده است.
بالا
رباط لاري
 اين رباط در سال 1308 هجري قمري توسط تاجر معروف تربت حاج محمدرضالاري در محله ميدان رباط به ابعاد 64*60 و داراي 24 غرفه تابستاني و اصطبل مشرف به حياط است. شيوه معماري و مصالح بكار رفته در رباط دلالت بر تدبير و معماري اصولي و مستحكم آن دارد پس از گذشت بيش از صد سال سال هنوز قابل استفاده تجار شهر تربت مي باشد.
بالا
مسجد و مقبره شيخ حيدر كدكني
 شهر كدكن در 75 كيلومتري شمال باختري تربت حيدريه واقع شده است و يكي از مراكز تمدني قبل از اسلام و بعداز اسلام بوده است. آثار و ابنيه اي چون مسجد, ايوان, مقبره, سرداب و تعدادي سنگ قبر مربوط به قرون 10 تا 13 در اين شهر وجود دارد.
مسجد به صورت شبستاني مكعب مستطيل در ابعاد 7*14 متر است كه در مركز آن دو طاق بزرگ
با نماي منحصر به فرد تشكيل دو گنبد چهار ترك را داده است در انتهاي هر يك از اتاق مذكور اتاق هاي گهواره اي آجر كاري ديگري به مثابه ستوني براي استحكام گنبد ها ساخته شده است. برخي از محققان و باستان شناسان مسجد را آثار معماري قبل از دوره ايلخاني مي دانند. مردم كدكن بقعه شيخ حيدر, مزار عبدالله ابن موسي كاظم, خواجه نظام المك و نظام الدين مي شناسند.
بالا
مزار شيخ ابوالقاسم گورگاني
 در سه كيلومتري جنوب شهرستان تربت حيدريه مشرف به روستايي به نام شيخ ابوالقاسم, آرامگاهي قرار دارد كه بر فراز مدفن شيخ ابوالقاسم گورگاني ساخته شد است. وي در سال 373 هجري قمري, بر مستد ارشاد تشست و به سال 450 هجري قمري, دار فاني را وداع گفت. آرامگاه شيخ به صورت طاقي است كه گنبدي بر فراز آن قرار گرفته و در مجاورت بناي مركزي ابنيه اي براي اقامت زائران ايجاد شده است.
بقعه امروزي به همت شيوخ گناباد و متصوفه روي بنايي از دوره صفويه ساخته شده است.
بالا
آرامگاه شيخ ابوسعيد ابي الخير
 بناي اين مقبره در 55 كيلومتري جنوب شرقي تربت حيدريه در روستايي به نام مهنه قرار دارد كه به اعتقاد برخي مدفن شيخ ابوسعيد ابي الخير يا پير مهنه است. وي از عارفان پر آوازه و بزرگ جهان تصوف قرن پنجم هجري است. مولف كتاب اسرار التوحيد به صراحت محل دفن شيخ را ميهنه كه در خارج از مرزهاي ايران است ذكر كرده است ولي اشخاص بسياري در اين امر مباهات داشته ومحل دفن وي را تربت
مي دانند.
بالا
مزار سلطان سليمان
 اين مزار در روستاي ميان كوه واقع در 60 كيلومتري شمال خاوري تربت حيدريه قرار دارد. آرامگاه بنايي شكل گرفته از سنگ وآجر است داخل بنا چهار ايواني است كه با ايجاد فيلپوش ها به هشت گوش تبديل شده و استقرار گنبدي به صورت عرق چين را ممكن كرده است. سبك ساختماني آرامگاه اواخر دوران صفويه را القا مي كند.
بالا
مزار بوري آباد
 قعه امامزاده احمدالرضا در روستاي بوري آباد در 5 كيلو متري جنوب تربت حيدريه و در ميان باغي با درختان سرو بلند قرار دارد. و قدمت ساختمان آن به قبل از دوران صفويه مربوط مي شود. مزار به شكل 8 ضلعي است كه چهار در گاه ورودي به باغ از آن باز مي شود.
بالا
حمام حاجي رئيس
 اين حمام د رسال 1273 هجري قمري توسط مرحوم سيد محمد امين التجار معروف به حاجي رئيس در زميني به ابعاد 35*45 متر در انتهاي خيابان روح بخش تربت حيدريه بنا شده است. حمام از دو قسمت مردانه و زنانه تشكيل شده و شامل فضاهاي ورودي, رختكني (سربينه) مياندر, گرمخانه, مخازن آب گرم و سرد, گلخن مي باشد. در سر در ورودي حمام كاشي هاي لاجوردي منقوش به گل و بوته, نقاشي
و تاريخ ساخت حمام خودنمايي مي كند. از ويژگيهاي جالب قسمت رختگني, هشت ستون سنگي مزين به نقاشي هاي زيباست كه سقف گنبدي شكل و سرسرا را برروي خود تحمل مي كند.
بالا
منزل قديمي حاجي رئيس
 اين منزل كه هم اكنون در خيابان فردوسي جنوبي تربت حيدريه واقع شده است در دوره قاجاريه توسط مرحوم سيد محمد امين التجار معروف به حاجي رئيس ساخته شده و محل سكونت وي بوده است.
بالا
رباط كسكك
 اين رباط در 25 كيلومتري شمال غرب تربت حيدريه در حاشيه معبر روستايي به نام كسكك از جمله رباط هاي شاه عباسي به شمار مي رود. اعتصام الملك در سفرنامه خود به اين بنا با عبارت رباط كوچك اشاره مي كند. رباط داراي سر در ورودي است كه بر طرفين آن ايوانچه ها و طاق نماهايي ايجاد شده است.
بالا
رباط ظهير آباد
 روستاي ظهير آباد در 30 كيلومتري. در تربت حيدريه به طرف بجستان واقع شده است. در حاشيه اين روستا رباطي به چشم مي خورد كه بيشتر توقفگاه كاروانيان بوده است. افضل الملك در سفرنامه خود بناي رباط را به بانويي نسبت مي دهد. در متعددي براي اقامت در فصول سرد سال ايجاد شده است.
بالا
مسجد جامع مركز شهر
 اين مسجد در فلكه مركزي تربت حيدريه واقع شده است و قدمت آن به اواخر دوره قاجاريه برمي گردد. اين مسجد به همت شخصي به نام حاج ابوالقاسم هراتي كه بقاياي مسجد قديمي تر را تخريب كرده و به هزينه خود ساخته است. آنچه باعث شكوه عظمت مسجد است ايوان بلندي است كه دو گلدسته در دو طرف آن ساخته شده است.
بالا
|
